Tai nạn lao động là sự cố gây tổn thương cho người lao động trong quá trình làm việc, được quy định tại Điều 142 Bộ luật Lao động 2019. Mỗi năm Việt Nam ghi nhận hơn 8.000 vụ tai nạn lao động, gây thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng. Hiểu đúng và phòng ngừa tai nạn lao động là trách nhiệm của cả doanh nghiệp và người lao động.
Thế nào là tai nạn lao động?
Tai nạn lao động xảy ra khi có đủ 3 yếu tố: người bị nạn là người lao động, xảy ra trong quá trình làm việc, và có tổn thương thực thể. Phân loại theo mức độ: nhẹ (nghỉ dưới 5 ngày), vừa (nghỉ 5-30 ngày), nặng (tỷ lệ thương tật từ 31% trở lên) và chết người.
Tai nạn lao động là sự cố gây thương tích, suy giảm chức năng cơ thể hoặc tử vong, xảy ra trong quá trình người lao động thực hiện công việc, nhiệm vụ. Nội dung dưới đây giúp nhận biết nhanh các dấu hiệu của tai nạn lao động.
Một sự cố thường được xem xét là tai nạn lao động khi đáp ứng các yếu tố:
- Gây tổn thương cho con người: Người lao động bị thương, bỏng, ngộ độc, suy giảm chức năng cơ thể hoặc tử vong.
- Xảy ra trong quá trình lao động: Sự việc phát sinh khi đang làm việc hoặc thực hiện nhiệm vụ được giao.
- Có liên quan đến công việc: Nguyên nhân, thời gian hoặc hoàn cảnh tai nạn gắn với hoạt động lao động.
Các trường hợp phổ biến gồm ngã từ trên cao, điện giật, máy cuốn, vật rơi, bỏng hóa chất hoặc tai nạn khi thực hiện nhiệm vụ bên ngoài. Khác với bệnh nghề nghiệp hình thành trong thời gian dài, tai nạn lao động thường xảy ra đột ngột tại một thời điểm cụ thể.
Vì sao tai nạn lao động xảy ra?
3 nguyên nhân chính gây tai nạn: yếu tố con người (thiếu huấn luyện, chủ quan, mệt mỏi) – chiếm 60-70% số vụ; yếu tố kỹ thuật (thiết bị hỏng, thiếu che chắn) – 20-25%; yếu tố môi trường (trơn trượt, thiếu sáng, ồn) – 10-15%.
Tai nạn lao động thường xuất phát từ sự kết hợp giữa con người, máy móc, môi trường và cách tổ chức công việc. Xác định đúng nguyên nhân giúp doanh nghiệp xử lý tận gốc, thay vì chỉ quy trách nhiệm cho người lao động.
- Không tuân thủ quy trình: Bỏ qua bước kiểm tra, vận hành sai hướng dẫn hoặc tự ý tháo thiết bị che chắn làm tăng nguy cơ xảy ra sự cố.
- Thiếu kiến thức, kỹ năng: Người lao động chưa được huấn luyện đầy đủ nên khó nhận diện mối nguy và xử lý tình huống bất thường.
- Không sử dụng đồ bảo hộ: Trang bị thiếu, không phù hợp hoặc dùng sai cách khiến mức độ thương tích trở nên nghiêm trọng hơn.
- Máy móc không an toàn: Thiết bị xuống cấp, thiếu che chắn, hỏng cảnh báo hoặc không được bảo dưỡng định kỳ dễ gây kẹp, cuốn và điện giật.
- Tổ chức công việc chưa hợp lý: Phân công sai năng lực, thiếu giám sát, tiến độ gấp hoặc nhiều công việc chồng chéo có thể tạo ra rủi ro.
- Môi trường làm việc bất lợi: Nền trơn, thiếu sáng, không gian chật, nhiều bụi, tiếng ồn hoặc nhiệt độ cao làm giảm khả năng tập trung.
- Người lao động mệt mỏi: Ca làm việc kéo dài, thiếu thời gian nghỉ và áp lực tâm lý dễ dẫn đến thao tác sai.
- Thiếu cảnh báo an toàn: Khu vực nguy hiểm không có biển báo, rào chắn hoặc hướng dẫn rõ ràng khiến người lao động khó phòng tránh.
Vì vậy, phòng ngừa tai nạn cần được thực hiện đồng bộ từ đào tạo, kiểm soát thiết bị đến cải thiện môi trường và quy trình làm việc.
Ai có thể gặp tai nạn và ai chịu trách nhiệm xử lý?
Mọi người lao động đều có nguy cơ, cao nhất ở 6 nhóm ngành: xây dựng, khai khoáng, cơ khí-luyện kim, hóa chất, điện và vận tải. Chủ doanh nghiệp chịu trách nhiệm chính về bồi thường, điều tra nguyên nhân và khắc phục hậu quả.
Bất kỳ ai làm việc hoặc có mặt tại khu vực tiềm ẩn nguy hiểm đều có thể gặp tai nạn lao động. Khi sự cố xảy ra, người sử dụng lao động, bộ phận an toàn, quản lý và người lao động phải phối hợp xử lý kịp thời.
- Người lao động trực tiếp: Công nhân xây dựng, thợ điện, thợ hàn, nhân viên vận hành máy hoặc làm việc với hóa chất có nguy cơ cao do thường xuyên tiếp xúc nguồn nguy hiểm.
- Kỹ sư, cán bộ giám sát: Dù không trực tiếp thao tác, nhóm này vẫn có thể gặp rủi ro khi di chuyển tại công trường, nhà máy hoặc khu vực máy móc.
- Nhân viên bảo trì, vệ sinh: Quá trình sửa chữa thiết bị, vệ sinh máy hoặc xử lý chất thải có thể dẫn đến điện giật, kẹp cuốn và tiếp xúc hóa chất.
- Nhân viên kho vận: Xe nâng, hàng hóa xếp cao, hoạt động bốc xếp và nền kho trơn trượt là những nguy cơ phổ biến.
- Khách tham quan, nhà thầu phụ: Do chưa quen mặt bằng và quy trình, họ dễ đi vào khu vực nguy hiểm nếu không được hướng dẫn đầy đủ.
- Người sử dụng lao động: Có trách nhiệm tổ chức sơ cứu, cấp cứu, khai báo, điều tra và bảo đảm quyền lợi cho người bị nạn theo quy định.
- Quản lý và bộ phận an toàn: Phải khoanh vùng hiện trường, ngăn nguy cơ tiếp diễn, thu thập thông tin và đề xuất biện pháp khắc phục.
- Người lao động: Cần tuân thủ quy trình, sử dụng đúng trang bị bảo hộ và báo cáo ngay khi phát hiện sự cố.
Xử lý tai nạn hiệu quả đòi hỏi trách nhiệm rõ ràng và sự phối hợp nhanh chóng giữa tất cả các bên.
Khi nào một tai nạn được xem là tai nạn lao động?
Một sự cố được xem là tai nạn lao động khi thỏa mãn 3 điều kiện: xảy ra trong giờ làm việc hoặc trên đường đi làm-về, tại nơi làm việc hoặc khu vực được phân công, và có mối liên hệ trực tiếp với công việc. Tai nạn khi nghỉ giải lao trong khuôn viên cũng được tính.
Một sự cố được xem xét là tai nạn lao động khi gây thương tích hoặc tử vong và có mối liên hệ trực tiếp với quá trình thực hiện công việc. Việc xác định cần dựa trên thời gian, địa điểm, nhiệm vụ và hoàn cảnh xảy ra sự việc.
- Xảy ra tại nơi làm việc, trong giờ làm việc: Bao gồm thời gian thực hiện nhiệm vụ hoặc đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cần thiết được nội quy cho phép.
- Xảy ra ngoài nơi làm việc hoặc ngoài giờ: Có thể được xem xét nếu người lao động đang thực hiện công việc theo yêu cầu của người sử dụng lao động hoặc người được ủy quyền.
- Xảy ra trên đường đi làm hoặc về nhà: Tai nạn có thể thuộc phạm vi tai nạn lao động khi xảy ra trên tuyến đường và trong khoảng thời gian hợp lý.
- Gây tổn thương cho người lao động: Sự cố phải gây thương tích, suy giảm chức năng cơ thể hoặc tử vong. Trường hợp chỉ làm hư hỏng tài sản chưa đủ căn cứ xác định.
- Có liên hệ với công việc: Nguyên nhân và hoàn cảnh tai nạn phải gắn với nhiệm vụ, điều kiện làm việc hoặc yêu cầu của doanh nghiệp.
Doanh nghiệp không nên tự kết luận chỉ dựa trên địa điểm xảy ra sự cố. Mỗi trường hợp cần được khai báo, thu thập chứng cứ và điều tra đúng trình tự. Việc được xác định là tai nạn lao động cũng không đồng nghĩa người lao động tự động được hưởng mọi chế độ bảo hiểm, bởi còn phụ thuộc vào hồ sơ và các điều kiện liên quan.
Tai nạn lao động thường xảy ra ở đâu?
5 địa điểm thường xảy ra: công trường xây dựng (ngã cao, vật rơi), nhà máy sản xuất (kẹt máy, bỏng), kho bãi và logistics (va chạm xe nâng, đổ hàng), khu vực làm việc trên cao (giàn giáo, mái nhà), và trên đường giao thông (tai nạn khi đi công tác).
Tai nạn lao động có thể phát sinh tại mọi nơi có hoạt động làm việc, đặc biệt ở khu vực sử dụng máy móc, điện, hóa chất, vật liệu nặng hoặc làm việc trên cao. Mỗi môi trường sẽ tồn tại những rủi ro riêng cần được kiểm soát.
- Công trường xây dựng: Dễ xảy ra ngã cao, vật rơi, sập giàn giáo, điện giật hoặc va chạm với máy thi công.
- Xưởng cơ khí: Các công đoạn cắt, mài, hàn, dập có thể gây kẹp cuốn, bỏng, đứt tay hoặc dị vật bắn vào mắt.
- Nhà máy sản xuất: Máy móc, băng chuyền và thiết bị nâng hạ dễ gây tai nạn khi thiếu che chắn hoặc vận hành sai quy trình.
- Kho vận, logistics: Rủi ro thường đến từ xe nâng, hàng hóa đổ, nền trơn trượt và hoạt động bốc xếp.
- Khu vực hóa chất: Rò rỉ, tràn đổ hoặc tiếp xúc sai cách có thể gây bỏng, ngộ độc và tổn thương hô hấp.
- Khu vực điện: Dễ xảy ra điện giật, phóng điện hoặc hồ quang điện khi sửa chữa và vận hành thiết bị.
- Hầm, bể, không gian kín: Có nguy cơ thiếu oxy, tích tụ khí độc, cháy nổ và khó thoát nạn.
Tai nạn còn có thể xảy ra tại địa điểm khách hàng hoặc trên đường thực hiện nhiệm vụ được giao.
Xử lý và phòng ngừa tai nạn lao động như thế nào?
Khi xảy ra tai nạn: sơ cứu và đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất, bảo vệ hiện trường, báo cáo cơ quan chức năng trong 24h, lập biên bản điều tra. Về phòng ngừa: huấn luyện định kỳ, trang bị đồ bảo hộ đầy đủ, đánh giá rủi ro thường xuyên, và xây dựng văn hóa an toàn.
Khi tai nạn xảy ra, doanh nghiệp cần ưu tiên cứu người, kiểm soát nguồn nguy hiểm và bảo vệ hiện trường. Song song đó, các biện pháp phòng ngừa phải được triển khai đồng bộ để hạn chế sự cố tái diễn.
Cách xử lý khi xảy ra tai nạn:
- Dừng công việc: Ngắt điện, dừng máy, cô lập hóa chất hoặc khoanh vùng nguồn nguy hiểm nếu điều kiện cho phép.
- Sơ cứu, cấp cứu: Đưa người bị nạn khỏi khu vực rủi ro, sơ cứu đúng kỹ thuật và nhanh chóng chuyển đến cơ sở y tế.
- Cảnh báo hiện trường: Ngăn người không có nhiệm vụ tiếp cận, tránh phát sinh tai nạn thứ cấp.
- Khai báo sự cố: Thông báo cho quản lý, bộ phận an toàn và cơ quan liên quan theo mức độ vụ việc.
- Bảo vệ hiện trường: Giữ nguyên máy móc, dụng cụ và dấu vết, trừ trường hợp cần thay đổi để cứu người.
- Điều tra nguyên nhân: Thu thập hình ảnh, lời khai, thông tin vận hành và xác định nguyên nhân trực tiếp, nguyên nhân gốc.
- Bảo đảm quyền lợi: Thực hiện đầy đủ trách nhiệm về điều trị, tiền lương, bồi thường, trợ cấp và hồ sơ liên quan.
Cách phòng ngừa hiệu quả:
- Nhận diện mối nguy và đánh giá mức độ rủi ro tại từng vị trí.
- Lắp che chắn, biển báo, hệ thống dừng khẩn cấp và thiết bị cảnh báo.
- Xây dựng quy trình rõ ràng, huấn luyện người lao động định kỳ.
- Kiểm tra, bảo dưỡng máy móc và thay thế thiết bị xuống cấp.
- Cấp phát đúng mũ, kính, găng tay, giày và quần áo bảo hộ.
- Giám sát việc tuân thủ, phân tích cả những sự cố suýt xảy ra.
Bên cạnh quy trình và biện pháp kỹ thuật, đồng phục bảo hộ phù hợp giúp giảm mức độ chấn thương khi có sự cố. Đồng Phục Nam Phương nhận tư vấn, thiết kế và may đồng phục bảo hộ theo từng ngành nghề, hỗ trợ doanh nghiệp bảo vệ người lao động và xây dựng hình ảnh chuyên nghiệp.
Hiểu đúng thế nào là tai nạn lao động giúp doanh nghiệp và người lao động chủ động nhận diện, xử lý và phòng ngừa rủi ro hiệu quả hơn. Bên cạnh việc tuân thủ quy trình, kiểm soát máy móc và huấn luyện định kỳ, trang bị bảo hộ phù hợp cũng giữ vai trò quan trọng trong giảm mức độ thương tích. Khi an toàn được xem là trách nhiệm chung, doanh nghiệp sẽ bảo vệ tốt hơn nguồn nhân lực, duy trì sản xuất ổn định và xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp.
Kết luận
Tai nạn lao động có thể phòng ngừa được nếu doanh nghiệp thực hiện đầy đủ các biện pháp an toàn. Đầu tư vào đồ bảo hộ chất lượng, huấn luyện định kỳ và đánh giá rủi ro thường xuyên là cách hiệu quả nhất để bảo vệ người lao động. Liên hệ Nam Phương 0366 956 341 để được tư vấn đồ bảo hộ phù hợp với từng vị trí công việc.
